Zmiany klimatyczne, negatywne skutki intensyfikacji rolnictwa i sytuacja gospodarcza dotykająca również i sektor rolny obliguje rolników do poszukiwania nowych praktyk rolniczych i technologii. Nowym podejściem w uprawie roli umożliwiającym poprawę stanu gleb, odbudowę bioróżnorodności i minimalizację negatywnego oddziaływania produkcji rolnej na środowisko naturalne jest rolnictwo regenaratywne. Istotną rolę w tym systemie rolnictwa odgrywają rośliny strączkowe. Efektywność uprawy strączkowych zależy od doboru odpowiedniego sprzętu do uprawy i siewu.
Rolnictwo regeneratywne odpowiedzią na zmiany klimatyczne
Malejący udział materii organicznej i zamieranie życia mikrobiologicznego w glebie oraz jej zakwaszenie a do tego okresowe niedobory opadów a tym samym spadek zasobności wody w glebie to poważne problemy dotykające współczesne rolnictwo. Rolnictwo regenaratywne (zwane również rolnictwem regeneracyjnym) promuje wdrażanie w produkcji rolnej szeregu praktyk i działań umożliwiających poprawę strukturę gleby i jej zdolności do zatrzymywania wody co ma istotne znaczenie w okresach niedoboru lub braku opadów deszczu. Zdrowa gleba z odpowiednim zasobem wodnym jest podstawą stabilnych plonów. Stosowanie technik uprawy nieodwracających glebę oraz okrywy roślinnej zapobiega erozji wietrznej i wodnej gleby. Okrywa roślinna działa jak naturalna bariera, zmniejszając siłę uderzenia kropli deszczu oraz zmniejszając prędkość przepływu wody po powierzchni gleby. To zapobiega wymywaniu cennych składników odżywczych i degradacji gleby.
Pokrywa roślinna oraz warstwa ściółki zabezpieczają glebę przed skrajnymi wahaniami temperatury. Dzięki temu utrzymuje się bardziej stabilne środowisko, sprzyjające prawidłowemu rozwojowi systemów korzeniowych oraz mikroorganizmów glebowych. Stałe okrycie powierzchni gleby tworzy korzystne warunki dla wielu organizmów, takich jak bakterie, grzyby, dżdżownice i inne bezkręgowce, które pełnią istotną funkcję w obiegu składników pokarmowych i utrzymaniu żyzności gleby.
Ponadto ten system produkcji rolnej dąży do redukcji zużycia pestycydów oraz nawozów mineralnych co ma znaczenie zarówno środowiskowe jak i ekonomiczne.
Ważnym elementem rolnictwa regeneratywnego jest odpowiednie zmianowanie.
Rola płodozmianu w rolnictwie regeneratywnym
Prawidłowo sporządzony płodozmian obok ograniczenia uprawy roli (eliminacji orki) i okrycia gleby jest jednym z trzech głównych filarów rolnictwa regeneratywnego i jest podstawą zachowania różnorodności biologicznej w gospodarstwie. Przede wszystkim celem płodozmianu jest jest zapewnienie pozytywnego bilansu materii organicznej. Płodozmian pomaga utrzymać naturalną żyzność gleby, zachować zasoby wody glebowej oraz zapobiegać degradacji biologicznej. Ponadto pozwala on na zwiększenie liczby gatunków roślin na polu co stymuluje rozwój mikro i makroorganizmów glebowych (np. dżdżownic) oraz przywraca naturalne procesy biologiczne i prawidłową przemianę materii organicznej.
Prawidłowe następstwo roślin jest najskuteczniejszym narzędziem w rozwiązywaniu problemów wynikających z uprawy bezorkowej, takich jak nasilenie występowania szkodników (np. ślimaków) czy patogenów chorobotwórczych bytujących w resztkach pożniwnych. To zaś przekłada się na redukcję zużycia pestycydów.
Odpowiednio dobrany płodozmian pozwala obniżyć koszty zakupu nawozów mineralnych. W tym przypadku istotną rolę odgrywają rośliny strączkowe.
Strączkowe w rolnictwie regeneratywnym
Rośliny strączkowe (motylkowe grubonasienne) stanowiące podgrupę roślin bobowatych są jednym z elementów przeciwdziałania ujemnym skutkom niekorzystnej struktury zasiewów. Główną zaletą ich uprawy jest to że poprawiają one żyzność gleby i ograniczają potrzebę stosowania nawozów sztucznych. Współżyjąc z bakteriami rośliny te wiążą wolny azot atmosferyczny, który jest wykorzystywany zarówno do ich wzrostu jak i na potrzeby roślin uprawianych wspólnie z nimi oraz roślin następczych. Pozwala to zmniejszyć zużycie nawozów w bieżącej uprawie i roślin następczych, co ma znaczenie ekonomiczne i ekologiczne.
Rośliny strączkowe dzięki posiadaniu mocnego systemu korzeniowego są w stanie czerpać wodę i składniki pokarmowe z głębszych warstw gleby oraz uruchamiać trudno dostępne związki fosforu, magnezu i wapnia. Poprawiają one strukturę oraz stosunki wodno-powietrzne i warunki fitosanitarne w glebie.
Zwarty łan tych roślin silnie ocienia glebę, chroniąc ją przed nadmiernym parowaniem, ubijaniem podczas obfitych opadów atmosferycznych oraz erozją wietrzną i wodną, co dodatnio wpływa na strukturę gleby.
Włączenie strączkowych do płodozmianu zwiększa liczbę gatunków uprawianych w gospodarstwie co stymuluje rozwój pożytecznych mikro i makroorganizmów (np. dżdżownic) i przywraca naturalne procesy biologiczne.
Poza bezpośrednim wpływem na glebę, rośliny strączkowe sprzyjają rozwojowi pożytecznych owadów, w tym zapylaczy, co zwiększa plony i naturalną kontrolę szkodników.
Rośliny te umożliwiają sekwestrację dwutlenku co ma znaczenie środowiskowe i jest ważne w dobie kiedy gospodarstwa rolne są obligowane do redukcji emisji gazów cieplarnianych w tym CO2.
Włączenie roślin strączkowych do płodozmianu to prosty i skuteczny sposób na poprawę jakości gleby, obniżenie kosztów produkcji i zwiększenie stabilności plonów.
Jednakże aby rośliny strączkowe dały zadowalający plon a zarazem ich uprawa była opłacalna ekonomicznie wymagane jest dobre przygotowanie stanowiska i prawidłowe przeprowadzenie siewu.
Dlaczego uprawa roślin strączkowych wymaga precyzyjnego sprzętu do siewu?
Siew jest jednym z ważniejszych elementów technologii produkcji nasion roślin strączkowych. Niedokładny siew może prowadzić do nierównych wschodów, zbyt dużej lub zbyt małej obsady roślin oraz strat materiału siewnego.
Ze względu na różnorodny kształt i dużą masę tysiąca ziaren rzędowy siew strączkowych bywa problematyczny. Kształt nasion utrudnia ich równomierne podawanie do przewodów nasiennych siewnika a niekiedy ich uszkodzenie w aparatach wysiewających. Stąd zaleca się siew siewnikami wyposażonymi w aparaty wysiewające przeznaczone do wysiewu nasion grubych.
Efektywniejszym rozwiązaniem jest siew punktowy. Jak wynika z dotychczasowych badań rośliny strączkowe wysiewane siewnikiem punktowym plonują wyżej niż w siewie rzędowym.
Badania wskazują, że niektóre gatunki, takie jak bobik czy łubin wąskolistny, reagują wyraźną zwyżką plonu w przypadku precyzyjnego rozmieszczenia nasion w rzędach o szerszym rozstawie (np. 33,4 cm) w stosunku do tradycyjnego siewu rzędowego co 12,5 cm.
Siew punktowy jest szansą na zmniejszenie normy wysiewu nasion roślin strączkowych i tym samym na obniżenie kosztów związanych z zakupem materiału siewnego. Ponadto siewnik punktowy pozwala na znacznie dokładniejsze umieszczenie każdego nasiona na wymaganej głębokości, co jest kluczowe dla prawidłowych wschodów i ukorzenienia.
Uprawa roślin strączkowych tradycyjne i bezorkowo
Przygotowanie gleby pod uprawę roślin strączkowych ma kluczowe znaczenie, gdyż wpływa ona bezpośrednio na wschody, rozwój korzeni i zdolność roślin do wiązania azotu z powietrza. Oprócz tradycyjnego (płużnego) systemu uprawy coraz częściej stosowana jest uprawa bezpłużna.
Wybór systemu ma istotny wpływ na plonowanie, stan fizyczny gleby oraz ekonomikę produkcji, przy czym reakcja na uproszczenia jest silnie uzależniona od gatunku rośliny.
W wyniku badań przeprowadzonych przez pracowników Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu stwierdzono że w przypadku roślin strączkowych takich jak bobik łubin wąskolistny plony tych roślin były wyższe w uprawie bezorkowej w porównaniu z systemem płużnym. Natomiast we wspomnianych badaniach groch siewny, łubin biały oraz soja plonowały na zbliżonym poziomie z uprawą tradycyjną.
Analizy ekonomiczne podsumowujące wspomniane doświadczenia polowe wykazały że uprawa tradycyjna charakteryzuje się wysokimi kosztami produkcji, których nie rekompensuje nawet zwiększony plon nasion. Uprawa bezorkowa wydaje się rozwiązaniem ekonomicznie korzystniejszym gdyż łączy ona niekiedy niższe plony w porównaniu do systemu płużnego z oszczędnościami kosztów paliwa i robocizny.
Propozycje INTERTECH dla plantatorów roślin strączkowych
Dobór agregatu do uprawy gleby pod rośliny strączkowe nie jest uniwersalny i zależy głównie od rodzaju gleby, systemu uprawy i mocy ciągnika. Dobór sprzętu „na oko” nie jest zalecany gdyż łatwo albo można przesuszyć glebę, albo zrobić zbyt zbitą warstwę, co strączkowe źle znoszą.
W uprawie tradycyjnej zastosowanie znajdzie agregat uprawowy bierny, który w zupełności wystarczy do przygotowania łoża siewnego. Natomiast w uprawie uproszczonej dobrym rozwiązaniem jest kultywator ścierniskowy lub agregat talerzowy, najlepiej w zestawie z wałem doprawiającym.
Taki sprzęt, który można skonfigurować wedle życzenia klienta ma swej firma INTERTECH. Specjaliści firmy pomogą również w doborze odpowiedniego agregatu do potrzeb i warunków gospodarstwa.
