Maszyny do uprawy uproszczonej. Naukowe uzasadnienie i praktyczne oszczędności na paliwie i czasie.

Maszyny do uprawy uproszczonej. Naukowe uzasadnienie i praktyczne oszczędności na paliwie i czasie.

Niekorzystana sytuacja gospodarcza objawiająca się znacznym wzrostem cen środków do produkcji a tym samym kosztów uprawy oraz coraz bardziej uciążliwe skutki zmian klimatycznych zmuszają rolników do poszukiwania sposobów poprawy opłacalności produkcji rolnej w coraz mniej sprzyjających warunkach pogodowych.

Jednym ze sposobów jest zmiana systemu uprawy roli w celu zmniejszenia liczby zabiegów uprawowych oraz poprawy kondycji gleby. Takim rozwiązaniem jest system bezorkowy, określany miastem uprawy konserwującej czy uproszczonej, który umożliwia potwierdzone naukowo oszczędności  zarówno w paliwie, czasie pracy, kosztach nawożenia jak również sprzyja rozwojowi bioróżnorodności glebowej i utrzymaniu wody w glebie.

Efektywna uprawa uproszczona wymaga doboru odpowiedniego sprzętu uprawowego dopasowanego do rodzaju gleby i warunków produkcyjnych w gospodarstwie.

Uprawa uproszczona odpowiedzią na zrównoważoną produkcję i minimalizację wpływu na środowisko

Praktyki rolnicze stosowane w drugiej połowie XX wieku przyczyniły się do znacznej eksploatacji środowiska i utraty zaufania społecznego do producentów żywności. W związku z tym istotnym elementem współczesnej strategii rozwoju produkcji rolnej staje się rolnictwo zrównoważone, którego celem generalnym jest ograniczenie negatywnego wpływu na otoczenie i bardziej przyjazne wykorzystanie zasobów naturalnych.

Minimalizację negatywnego wpływu na środowisko umożliwia rolnictwo regeneratywne na które składa się szereg praktyk. Jedną z nich jest uprawa uproszczona (często utożsamiana z uprawą konserwującą lub bezorkową), która stanowi kluczowy element zarówno rolnictwa regeneratywnego jak i zrównoważonego. Polega ona na rezygnacji z tradycyjnej orki pługiem odkładnicowym na rzecz narzędzi spulchniających rolę bez jej odwracania, takich jak kultywatory, brony talerzowe czy głębosze.

Uprawa bezorkowa powoduje inne niż w systemie płużnym rozmieszczenie resztek pożniwnych, które koncentrują się głównie w przypowierzchniowej warstwie gleby. Taki sposób gospodarowania sprzyja poprawie struktury gleby oraz zwiększa trwałość agregatów glebowych na działanie wody. Dodatkowo wpływa korzystnie na utrzymanie odpowiedniej wilgotności podłoża, nie powodując jednocześnie znaczących zmian jego zagęszczenia. W systemie uprawy bezorkowej zachowana zostaje naturalna strefowość mikroorganizmów glebowych. Bakterie przystosowane do życia w głębszych warstwach gleby pozostają w swoim środowisku, a organizmy bytujące bliżej powierzchni nie są przemieszczane do warunków o ograniczonym dostępie tlenu. Resztki pożniwne zostają równomiernie rozmieszczone w warstwie roboczej gleby, a ich znaczna część pozostaje na jej powierzchni.

Uprawa uproszczona sprzyja naturalnym procesom biologicznym, co jest fundamentem żyzności gleby. Systemy bezorkowe zwiększają zawartość węgla organicznego i azotu, szczególnie w wierzchniej warstwie gleby. Brak odwracania gleby ogranicza utlenianie próchnicy. Uprawa uproszczona chroni dżdżownice i inne organizmy glebowe, które poprawiają drenaż i napowietrzenie gleby.

Pozostawienie na powierzchni pola warstwy mulczu skutecznie ogranicza procesy erozji wodnej i wietrznej, chroniąc glebę przed degradacją. Warstwa pozostałości roślinnych pełni funkcję naturalnej osłony, ograniczając nadmierne parowanie wody oraz chroniąc glebę przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Dzięki temu zmniejsza się nagrzewanie podłoża i utrata wilgoci. Badania wskazują, że obecność okrywy roślinnej może ograniczyć straty wody nawet o około jedną trzecią w porównaniu z glebą pozbawioną takiej ochrony. Dodatkowo resztki roślinne amortyzują uderzenia kropli deszczu, co zmniejsza ryzyko zaskorupiania się gleby oraz ogranicza procesy erozyjne.

Istotną rolę w uprawie uproszczonej odgrywa prawidłowo zaplanowany płodozmian gdyż długotrwałe stosowanie uprawy bez pługa w monokulturze może sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych. Z kolei w gospodarstwach stosujących płodozmian uprawa uproszczona może przyczyniać się do ograniczenia występowania niektórych chorób, między innymi chorób podstawy źdźbła, w porównaniu z tradycyjną uprawą płużną.

Powyższe zalety uprawy uproszczonej w stosunku do technologii uprawy z zastosowaniem pługa zostały potwierdzone  m. in. przez takich naukowców jak prof. Tomasz Piechota z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, prof. Dariusz Jaskulski z Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy, prof. Tomasz Piskier z Politechniki Koszalińskiej czy specjalistów z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy (IUNG-PIB) w Puławach.

Jak wynika z istniejącego stanu wiedzy uprawa uproszczona oprócz korzystnego wpływu na właściwości gleby, od których również zależne jest plonowanie roślin mogą wpływać korzystnie na obniżenie kosztów bezpośrednich produkcji roślinnej.

Oszczędności na paliwie i czasie

Wdrożenie uprawy uproszczonej (bezorkowej) przynosi wymierne korzyści ekonomiczne, wynikające przede wszystkim z ograniczenia intensywności zabiegów mechanicznych, co bezpośrednio przekłada się na oszczędność zasobów gospodarstwa. Jedną z najważniejszych korzyści związanych z uprawą bezorkową jest redukcja zużycia paliwa. Wynika to z tego że pług jest narzędziem generującym znaczne opory ruchu co pociąga za sobą większe zużycie paliwa niż w przypadku innych narzędzi o mniejszych oporach a zarazem i wydajniejszych.

Badania polowe przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetów rolniczych i IUNG wykazują ze zależnie od warunków glebowych oraz innych czynników eliminacja orki w uproszczonej technologii uprawy pozwoliła na zmniejszenie zużycia oleju napędowego od 20 do nawet 60%.  Ograniczenie zużycie ON wynika nie tylko z mniejszych oporów narzędzi uprawowych ale również i mniejszej liczby przejazdów po polu oraz wyższej wydajności agregatów w stosunku do pługa.

Narzędzia stosowane w uprawie bezorkowej charakteryzują się wyższą wydajnością niż pług co przekłada się na mniejsze nakłady czasowe oraz koszty pracy maszyn i ludzi.

Poprawie naturalnej żyzności gleby sprzyja ograniczeniu zużycia nawozów co ogranicza koszty nawożenia a tym samym i koszty produkcji.

Barierą we wdrażaniu technologii bezorkowych może być zakup specjalistycznego sprzętu wymagający wysokich nakładów finansowych, często wyższych niż w przypadku tradycyjnego parku maszynowego.

Mimo że wdrożenie technologii bezorkowej może wiązać się z wyższymi nakładami początkowymi, jej efektywność należy oceniać w perspektywie wieloletniej. Koszty poniesione na początku mogą zostać zrekompensowane przez ograniczenie wydatków związanych z użytkowaniem maszyn, mniejsze zużycie paliwa oraz redukcję liczby zabiegów agrotechnicznych. Dodatkowo poprawa właściwości gleby i ograniczenie procesów degradacyjnych mogą przyczyniać się do utrzymania stabilnych plonów oraz zwiększenia rentowności produkcji.

Technologia bezorkowa niesie ze sobą również szereg korzyści pozafinansowych. Sprzyja poprawie struktury i żyzności gleby, wspomaga zachowanie bioróżnorodności organizmów glebowych oraz ogranicza negatywny wpływ rolnictwa na środowisko. Dzięki temu może stanowić ważny element nowoczesnego i zrównoważonego gospodarowania, łączącego cele ekonomiczne z troską o zasoby naturalne i długoterminową produktywność gruntów rolnych.

Jakie narzędzia zastosować w uproszczonej uprawie gleby?

W uprawie uproszczonej (bezorkowej) stosuje się narzędzia, które mają na celu spulchnienie i doprawienie roli bez jej odwracania, co pozwala na zachowanie struktury gleby, ochronę zasobów wody oraz redukcję kosztów paliwa. Wybór konkretnych maszyn zależy od głębokości uprawy oraz ilości pozostawionych resztek pożniwnych.

Najczęściej stosowane są brony talerzowe jak również kombinacje agregatów z broną talerzową jak i kultywatory ścierniskowe (podorywkowe) zintegrowane z sekcją talerzową.

Brony talerzowe przeznaczone są do płytkiej i średniej uprawy gleby. Dzięki talerzom roboczym skutecznie rozdrabniają i mieszają resztki pożniwne z wierzchnią warstwą gleby, poprawiając jej strukturę oraz przyspieszając rozkład materii organicznej. Brony talerzowe sprawdzają się najlepiej przy uprawie ścierniska po żniwach oraz przy rozdrabnianiu i mieszaniu poplonów z glebą. Narzędzia te są skuteczne w podczas prac uprawowych przy dużej masie resztek roślinnych. W przeciwieństwie do kultywatorów nie zatykają się materiałem organicznym.

Kultywatory pracują na głębokości 15–30 cm i skutecznie rozluźniają oraz napowietrzają glebę w całym profilu warstwy uprawnej. W systemie bezorkowym kultywatory poprzez spulchnienie bez odwracania gleby mogą całkowicie zastąpić pług.

Zarówno brony talerzowe jak i kultywatory są najczęściej doposażone z różnego rodzaju wały służące do wyrównania pola, rozbijania brył i dociśnięcia gleby, co ogranicza parowanie wody.

Kolejną grupą narzędzi stosowanych w uprawie bez pługa są głębosze oraz pługi dłutowe. Są to specjalistyczne narzędzia uprawowe, które stanowią alternatywę dla tradycyjnej orki płużnej. Ich konstrukcja, oparta na masywnych zębach zakończonych wąskimi dłutami, pozwala na intensywną pracę na dużych głębokościach bez odwracania gleby.

Pług dłutowy pracuje w warstwie podornej, poprawiając strukturę gleby poprzez tworzenie porów sprzyjających rozwojowi mikroorganizmów, lepszej cyrkulacji powietrza oraz efektywnemu gospodarowaniu wodą. Efektem jest lepszy dostęp wilgoci do systemu korzeniowego i poprawa warunków wzrostu roślin.

Brony talerzowe, agregaty podorywkowe oraz pługi dłutowe mające zastosowanie w uprawie uproszczonej są dostępne w ofercie firmy INTERTECH. Specjaliści z tej firmy doradzą jaki wybrać agregat dobierając go do warunków glebowych, posiadanego ciągnika i innych czynników.